CSRD, circulaire economie & ketenverantwoordelijkheid

Wat is de CSRD?

De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) is de Europese richtlijn die duurzaamheidsrapportage op hetzelfde niveau brengt als financiële verslaglegging. Ondernemingen rapporteren volgens de European Sustainability Reporting Standards (ESRS) in het bestuursverslag, en die informatie wordt door een accountant geverifieerd. Duurzaamheidsdata is daarmee geen marketing meer, maar auditbare bedrijfsinformatie.

Voor afvalbeheer is vooral ESRS E5 (Resource use and circular economy) relevant, met raakvlakken naar E2 (verontreiniging) waar het gaat om gevaarlijke stoffen en emissies. Ook bedrijven die zelf (nog) niet rapportageplichtig zijn, krijgen met de CSRD te maken: opdrachtgevers en banken vragen de data op via de keten.

Dubbele materialiteit: twee kanten van dezelfde stroom

De CSRD werkt met dubbele materialiteit. U beschrijft enerzijds welke impact uw activiteiten hebben op mens en milieu (impact materiality) en anderzijds welke financiële risico's en kansen duurzaamheidsthema's voor uw onderneming opleveren (financial materiality).

Bij gevaarlijk afval is die dubbele blik goed zichtbaar: het milieurisico van een oplosmiddelenstroom is een impact, terwijl stijgende verwerkingstarieven, aansprakelijkheid bij een foutieve melding of het verlies van grondstofwaarde financiële risico's zijn.

Circulaire economie in ESRS E5

ESRS E5 vraagt niet alleen om afvalcijfers, maar om een verhaal over materiaalgebruik: waar komen uw grondstoffen vandaan, hoe lang blijven ze in gebruik en wat gebeurt er aan het einde van de levensduur? Circulariteit is daarmee een ontwerp- en inkoopvraagstuk dat begint lang voordat er afval ontstaat.

Gebruik de R-ladder als denkkader om te laten zien welke stappen u zet en waarom. Bij gevaarlijk afval geldt daarbij altijd de randvoorwaarde veiligheid: hoger op de ladder is de ambitie, maar nooit ten koste van een verantwoorde en vergunde verwerking.

• Preventie: procesaanpassing of substitutie van een gevaarlijke stof (R1/R2)
• Levensduurverlenging: onderhoud, reparatie en hergebruik van verpakkingen zoals IBC's en vaten (R3–R6)
• Materiaalherwinning: destillatie van oplosmiddelen, regeneratie van afgewerkte olie, terugwinning van metalen (R8)
• Energieterugwinning waar recycling niet verantwoord is (R9)
• Verwijdering – storten of verbranden zonder terugwinning – uitsluitend als sluitstuk

Ketenverantwoordelijkheid: uw afval blijft uw verhaal

Ketenverantwoordelijkheid betekent dat uw verantwoordelijkheid niet stopt bij het hek. De CSRD vraagt om informatie over de gehele waardeketen, upstream (leveranciers, grondstoffen, verpakkingen) en downstream (inzamelaars, verwerkers, eindbestemming). Daarnaast verplicht de CSDDD grotere ondernemingen tot due diligence op mens- en milieurisico's in die keten.

In het afvalstoffenrecht bestaat dezelfde lijn al langer: als ontdoener bent u verantwoordelijk voor de juiste Euralcode, een correcte omschrijving van de stof, een deugdelijke verpakking en de afgifte aan een erkende, VIHB-geregistreerde inzamelaar. Een fout eerder in de keten wordt zelden alleen de verwerker aangerekend.

• Controleer de VIHB-registratie en de vergunning van inzamelaar én eindverwerker
• Vraag naar de daadwerkelijke eindbestemming en verwerkingsmethode, niet alleen naar de ophaaldienst
• Leg afspraken over rapportagedata contractueel vast bij aanbesteding of contractverlenging
• Beoordeel grensoverschrijdend transport (EVOA) en de verwerkingsstandaard in het land van bestemming
• Neem afvalpreventie en circulariteit op in uw inkoop- en leverancierseisen

Wat moet u concreet rapporteren?

ESRS E5 vraagt om het totale afvalvolume in tonnen, uitgesplitst naar gevaarlijk en niet-gevaarlijk afval en per verwerkingsroute: voorbereiding voor hergebruik, recycling, andere nuttige toepassing en verwijdering. Daarnaast rapporteert u over beleid, doelstellingen en de acties die u onderneemt.

Radioactief afval wordt apart vermeld. Belangrijk is dat u niet alleen cijfers levert, maar ook de methode: hoe zijn de tonnages bepaald, welke aannames zijn gebruikt en hoe betrouwbaar zijn ze?

• Totaal gewicht afval, gesplitst naar gevaarlijk en niet-gevaarlijk
• Verdeling over verwerkingsroutes, met onderscheid tussen nuttige toepassing en verwijdering
• Beleid, doelen en voortgang op afvalpreventie en circulair materiaalgebruik
• Inkomende materiaalstromen: aandeel secundaire en hernieuwbare grondstoffen
• Meetmethode, aannames en onzekerheden achter de cijfers

Waar haalt u de data vandaan?

De begeleidingsbrieven, weegbonnen en verwerkingsbewijzen van uw inzamelaar vormen de auditbare basis. Vraag uw inzamelaar om een jaaroverzicht per Euralcode met tonnage en toegepaste verwerkingsmethode (bij voorkeur met de R- of D-code van de verwerking).

Sluit dit overzicht aan op uw eigen afvalstoffenregistratie en op de LMA-meldingen die de ontvanger namens de keten doet. Verschillen tussen uw administratie en die van de inzamelaar zijn een aandachtspunt voor de accountant – los ze op vóór de verslagperiode wordt afgesloten.

Praktische aanpak voor MKB en industrie

Ook zonder eigen rapportageplicht loont het om nu te beginnen. Grote klanten nemen duurzaamheidsvragen op in hun inkoopvoorwaarden, en wie zijn afvalstromen op orde heeft, kan die vragen snel en geloofwaardig beantwoorden.

• Breng al uw afvalstromen in kaart met Euralcode, hoeveelheid en verwerkingsroute
• Kies één vast registratiepunt, zodat cijfers niet uit losse mailboxen komen
• Bepaal per stroom of een hogere trede op de R-ladder haalbaar is
• Maak één persoon verantwoordelijk voor afvaldata en ketenafspraken
• Evalueer jaarlijks met uw inzamelaar of scheiding, verpakking en verwerking beter kunnen